 |
 |
 |
|
|
|
مرمت كاخ گلستان
هر اثر هنری حاوی پيام
های
انسانی و
هنری است. اين پيام ها با مطالعه
تاریخی اثر
هنری مشخص خواهند شد. در حيطه عملكرد يك اثر
تاریخی آميزه
ای از عقايد و فرهنگ ها تجسم پيدا می كند.
بنابراين توجه به اين نكته
ضروری است كه يك
بنای
تاریخی قبل از آنكه معرف صورت مسئله
فنی-
ساختمانی باشد، در بر گيرنده يك سلسله روش
های تفكر و كردار است و به
نوعی بازگو كننده راه و رسم
زندگی مردم عصر خود
می باشد. مرمت
كاخ گلستان هر اثر هنری حاوی پيام
های
انسانی و
هنری است. اين پيام ها با مطالعه
تاریخی اثر
هنری مشخص خواهند شد. در حيطه عملكرد يك اثر
تاریخی آميزه
ای از عقايد و فرهنگ ها تجسم پيدا می كند.
بنابراين توجه به اين نكته
ضروری است كه يك
بنای
تاریخی قبل از آنكه معرف صورت مسئله
فنی-
ساختمانی باشد، در بر گيرنده يك سلسله روش
های تفكر و كردار است و به
نوعی بازگو كننده راه و رسم
زندگی مردم عصر خود
می باشد.
از اين ديدگاه, نياز به مرمت بنا
امری است
كه با خود بنا به وجود
می آيد و با گذشت زمان,
یعنی به علت
تغيير
شرايط اوليه
ساختمان و تغيير
پذیری شرايط كاربرد و
بهره وری
از بنا، مرمت به شــكل
های
تازه اي مطــــرح
می
گردد. توجه به اين نكته
ضروری
است كه مرمت
روندی
است كه بايدا ويژگی
خاص خود را حفظ كند.
كاخ گلستـان از قدیمی ترين بناهای
تاریخی تهران است و تنها بخش بباقی مانده از ارگ
تاریخی تهران
و در حقيقت قلب اين ارگ
قدیمی است. ارگ در زمان صفويه (903-1113
ش.) ساخته شده است. در حـــال حاضر كاخ گلستان حاصل چهارصد سال ساخت
و
بازسازی
می
باشد و در آن آثار متنوع
معماری از دوره زنديه (1139)
تا
پهلوی(1304-1357) به چشم
می خورد. اين مجموعه علاوه بر
برخورداری
از
معماری جالب و تزئينات چشم گير
معماری , اشياء و آثار نفيس و
منحصر به
فردی را در خود
جای داده است.
مجموعه كاخ گلستان در زمان قاجار و
پهلوی دو روند كاملا متفاوت
را پشت سر گذاشته است. دورة
اول دورة وحدت و استمرار در
معماری بناها، و دوره ي دوم دورة تخريب
و انهدام بناها
می باشد.
دفتر
فنی سازمان حفاظت آثار
باستانی
متولی
بناهای
تاریخی
و از جمله كاخ گلستان بود. اين دفتردر اوايل انقلاب عمليات
مرمتی
و
حفاظتی را به صورت
موردی و
حفاظتی
روی
بناهای كاخ گلستان انجام
می داد. در سال 1366 سازمان ميراث
فرهنگی كشور تاسيس شد و
نگاهداری
كاخ گلستان از نظارت بيوتات وزارت امور اقتصادی و
دارایی خارج گرديد
و به ميراث
فرهنگی سپرده شد.
از اين تاريخ به بعد, امور مرمت بناهای
تاریخی از جــمله كاخ گلستان انسجام بيشتری يافت و ببرسی های جامع تری
برای شناخت
عوامل تخريب بناها صورت گرفت. اين برسی
ها نشان
می دهد كه مهمترين
عواملی كه باعث تخريب و تغيير بناهای كاخ گلستان گرديده به شرح ذيل
می باشد:
1-عامل
محیطی:
الف: رطوبت. وجود چاه
های فاضلاب, آب های زيرزمینی و قدرت
جذب مصالح به كار رفته در بناهای كاخ گلستان سبب نفوذ آب به
پی ديــوارها
می شد. همچنين به دليل نامناسب بودن پوشش بام ها و تعويض نكردن بموقع
ناودان ها رطوبت از سقف بناها نيز نفوذ مي كرد و اين دو عامــل سبب
شد به بخش هایی
از اين مجموعه در گذشته آسيب وارد آيد.
ب: آلودگی هوا. قرار گرفتن اين مجموعه در مركز شهر و تاثير
اسيد سولفوريك موجود در هوا باعث فرسايش شديد بخش هایی گرديده است.
ج: فرسايش . تغيير خواص مصالح
سنتی به كار رفته در بناهای
مجموعه كاخ گلستان به دليل گذشت زمان.
2- عامل انسانی:
تخريب به وسيله مردم
و حكام وقت كه از آن جمله
می توان آسيب به تزئينات
اصلی عمارت بادگير را نام بردكه شرح آن بعداَ خواهد آمد. همچنين دخل و تصرف و
ساخت و سازهای ناهمگون با
معماری مجموعه. عكس شماره 1 نشان دهنده
یکی از اين معماری های ناهمــگون
می باشد.
1-
مرمت تالار الماس و تبديل آن به مـوزه
آثار و اشــياء دوره
فتحعلی شــاه قاجار(1156-1213)
در اين مجموعه ارسي ها, آئينه كاری ها و گچ بری ها مرمت گرديده
است. عكس های زير نمای
خارجی تالار الماس قبل و بعد از مرمت را نشان
می دهد.
2- باز
سازی حوض مقابل ايوان تخت مرمر كه شامل يك آب نمای طويل و مستطيل شكل و يك آب
نمای
بیضی شكل می باشد. بازسازی اين دو آب نما از زمستان
سال 1373 آغاز و تا پايان 1374 ادامه داشت.
در گذشته در مقابل تالار آئينه آب نمايی به طول تقريبي صد
متر قرار داشته كه در سال 1381
بخشی از آن مجددا بازسازی گرديده
است.
3- گوشواره
های
شرقی و
غربی ايوان تخت مرمر و
نقاشی
های
ترســيم
شده بر بدنه اين بناها
مربوط به
پادشاهی
فتحعلی شاه قاجار (1156-
1213 ه. ق )
به
اين
بناها, به دلایلی كه ذكر شد, در زمان
پهلوی و انقلاب آسيب های
جدی وارد آمد. مرمت اين دو گوشوار از سال 1374 آغاز شد و تا سال 1377 ادامه يافت. عكس های
اين دو گوشوار قبل و بعد از مرمت.
4- مرمت عمارت چادر خانه: در ضلع
جنوبی مجموعه,
بنایی
قدیمی وجود دارد كه
به چادر خانه مـعروف اسـت. به نظر
می رسد كه اين بنا هم زمان
با تالار الماس و بادگير ساخته شده باشد. اين بنا در سال 1377 مرمت
گرديد. كارهای
مرمتی شامل تعمير سنگ های
كف, دفع رطوبت و گچ كاری
و
نقاشی و نور پردازی می باشد. اين بنا در حال حاضر به عنوان نمايشگاه موقت و سالن سخن
رانی مورد استفاده قرار
می گيرد.
5- مرمت و
ساماندهی تالار حوض خانه واقع
در ضلع
شمالی مجموعه زير تالار عاج و تبديل آن به موزه آثار نقاشان
اروپایی
6- تالار بلور:
اين تالار مشرف
به خيابان ناصر خسرو
می بــاشد و
دارای
ایوانی بسيار زيبا با آئينه
كاری های استثنایی است. اين تالار به سال 1379 مرمت گرديد.
به دلیل فرسودگی خرپاهای چوبی و احتمال بروز آتش سوزی از سال 1377به
بعد اقدام به جایگزینی خرپاهای فلزی به جای خرپاهای چوبی شد.
تالار برليان
در سال
1377؛ تالار عاج در سال 1379؛ سرسرا و تالار آئينه در سال 1380؛ و تالار سلام و تخت مرمر در سال
1381 به ترتيب در ميان بناهایی بودند كه تعويض خرپا در آنها صورت گرفت.
شيروانی تالار عاج قبل
از مرمت
8-تغييركاربری ساختمان خوابگاه به ساختمان کتابخانه و مرکز اسناد کاخ
گلستان
9- در سال 1379 سامان دهي و مرمت كاخ ابيض به منظور
تغییر
كاربری وتغيير آن به موزه مردم
شناسی شروع گرديد. اين عمليات تا اواسط سال 1380 ادامه داشت.
10- مرمت آئينه كاری و گچ بری های تالار برليان:
بعد از تعويض شيروانی و خرپاهای تالار برليان, مرمت آئينه ها و گچ بری های اين بنای زيبا آغاز شد. كه در سال 1379 به پايان رسيد.
11- مرمت عمارت بادگير
در ضلع
جنوبی مجموعه در مجاورت چادرخانه, عمارت بسيار
زیبایی قرار دارد كه به عمارت بادگير مشهور است. اين عمارت در زمان
فتحعلی شاه بنا شده است. وزارت راه و ترابری در سال 1326 تصميم به مرمت اين بنا گرفت. و بعد از پاره ای مرمت ها از جمله ايجاد سيستم
گرمایشی, محور های خر پاهای
چوبی تالار
اصلی را جمع كردند. اين اقدام غير كارشناسانه سبب شكسته شدن تير
افقی خرپا گرديد و باعث ريزش تزئيــنات بنا در پاره ای از بخش ها به ويژه سقف بنا گرديد. مرمت اين بنا از سال 1380 آغاز شده و
همچنان ادامه دارد.
12-احداث توقفگاه زيرزمینی
ساختمان اين توقفگاه به وسعت تقريباَ 600 متر مربع به منظور توقف
وسائل نقليه و عدم ورود آنها به محوطه و در نهايت ايجاد
محیطی آرام برای
بازديد كنندگان در سال 1375 شروع و در همان سال به پايان رسيد
نگاهداری و مرمت يادبود های فرهنگی وظيفه ای است كه سازمان ميراث
فرهنگی ايران بعهده گرفته است. اين وظيفه بسيار عظيم است و نياز به منابع
مالی و كوشش فراوان دارد. اما, هدف
غائی سازمان آشنا سازی نسل جوان ايران به ويژه هنرمندان و صنعتگران و سازمان های
صنعتی با جوهره
غنی خلاقيت های هنری ايران در زمان گذشته می باشد.
نويسنده مقاله :آقای احمد رضا حشمتی
|
